Pasja do whisky zawiodła nas na Hebrydy Zewnętrzne (ang. Outer Hebrides, gael. Na h-Eileanan Siar); archipelag około 200 wysp na północnym zachodzie Szkocji, stanowiący jedną z 32 jednostek administracyjnych Szkocji. Wizycie w destylarni Laphroaig na wyspie Islay poświęciliśmy poprzednie wpisy, w których opowiedzieliśmy, jak miło i profesjonalnie nas tutaj powitano i jak powstaje tutejsza, bardzo charakterystyczna whisky. Wyjazd miał charakter edukacyjny, chcieliśmy "u źródeł" zdobyć wiedzę. którą będziemy starali się wykorzystać podczas cyklicznych degustacji whisky w Folwarku. Nie mogło zabraknąć degustacji Zwiedzanie destylarni zaczyna się od powitalnego drinka, którego dostajemy do szklaneczek z logo Laphroaig. Miło

Zapewne na długo pozostaną z nami wspomnienia z finału wizyty w Laphroaig; w magazynie, gdzie dojrzewa whisky, mieliśmy okazję spróbować trzech whisky cask strength leżakujących w beczkach po różnych alkoholach. Oczywiście prosto z beczki!

Pierwsza whisky, datowana na 1999 rok (a więc 23 YO) o 53,2% ABV, cały swój żywot przeleżała w beczkach po burbonie.
Druga, rocznik 2007 (15YO) i 53,3 ABV przeszła podwójną maturację: pierwsze 4 lata, jak Bóg w Laphroaig przykazał, w beczkach po burbonie, kolejne lata jednak w beczkach po manzanilli z hiszpańskiego regionu Jerez. Ostatnia dojrzewała w jeszcze inny sposób, "trzy-etapowy": od 2004 roku (18 YO, 49,6 ABV) przez pięć lat leżakowała w beczkach po burbonie, na około 12 miesięcy przemieściła się do mniejszych, 125 litrowych tzw. ćwierćbeczek (Quarter Cask; tutaj mniejsza objętość beczki sprawia, że alkohol ma znacznie większy kontakt z drewnem, co pozwala lepiej skoncentrować smak), aby od 2010 roku lenić się w kolejnych, które pamiętają burbona.

Każda whisky miała inny kolor i inną moc, każdą trzeba było najpierw z beczki wydobyć specjalną, wielką, drewnianą pipetą. Samodzielnie!

Potem degustacja i chwila zastanowienia: która według naszych receptorów jest najlepsza? Hmm, trzeba było powtarzać Po tej czynności powtarzaliśmy również kilka razy słowo „lafrojg" - dla wprawy, aby nikt nigdy nie zarzucił nam, że niewłaściwie wymawiamy Laphroaig

Po podjęciu trudnej decyzji, która najbardziej przypadła do gustu (w naszym gronie przeważały roczniki 1999 i 2004), znów trzeba była samodzielnie pobrać wybrankę (oj, łatwo nie było) by zabutelkować ją w certyfikowaną buteleczkę i aby - niczym brankę - do domu uprowadzić Ależ to była frajda!

Mało tego: każdy z nas mógł własnoręcznie opisać metkę swojej buteleczki i równie własnoręcznie wpisać się do księgi Laphroaig, nadając jej tym samym niepowtarzalny numer.

Butelki zostały zapakowane do specjalnego pudełka i - dzisiaj już możemy to potwierdzić - przyleciały z nami do Polski bez uszczerbku Kiedy spojrzymy na zawartość butelki pod światło, możemy zaobserwować sporą mgiełkę z zawiesiny. Ten unoszący się pył wygląda na elementy popiołu z wypalonej beczki, w której leżakowała nasza "branka"

Love it or hate it, the distillery is a must visit - od 1815 roku z Laphroaig, albo z „la’froig” - 'pięknej kotliny nad szeroką zatoką', płynie strumieniem whisky, którą można pokochać, lub znienawidzić. Żadnych kompromisów.

Z wizyty w destylarni Laphroaig pozostaną z nami same miłe wspomnienia i spora garść pożądanej wiedzy i doznań; dość wspomnieć możliwość samodzielnego palenia w piecu wyciętym na torfowisku i wypalonym przez słońce (tak, podobno tutaj czasem świeci) torfem, odwiedziny w suszarni słodu i przerzucanie szuflą słodowanego jęczmienia oraz wspomniane wyżej degustacje limitowanych edycji whisky.

Polecamy Państwa uwadze kolejne odcinki dokumentujące kwietniową wyprawę w poszukiwaniu źródeł "wody życia" na wyspie Islay. Odwiedziliśmy również destylarnie Lagavulin, Bowmore, Ardbeg i Bruichladdich - ale o tym w kolejnych wpisach

Zapraszamy również na cykliczne spotkania z winem i whisky w Folwarku Stara Winiarnia - z pewnością wykorzystamy nabytą podczas eskapady wiedzę i doświadczenie!

Jak wspomnieliśmy w poprzednim wpisie, pierwszym etapem na drodze naszej pielgrzymki po kultowej dla smakoszy whisky z charakterem wyspie Islay, była destylarnia Laphroaig. Samo nawiedzenie centrum dla odwiedzających tak żądnym nowych wrażeń sympatykom wody życia z Klubu Wina i whisky z Folwarku oczywiście nie wystarczyło - chcieliśmy więcej. Byliśmy pierwszą grupą, którą oprowadzano po destylarni po wymuszonym przez pandemię okresie przerwy!

Na Islay powstaje whisky z charakterem. Najbardziej terroirystyczne są tutaj destylaty z Lagavulin, Laphroig i Ardbeg; czuć w nich nie tylko zapach morza (jodu) i słonawy smak. Najbardziej charakterystyczna i wyczuwalna jest jednak nuta torfowa (dla laików coś pomiędzy wędzoną rybą, czasem lekko nieświeżą, a asfaltem i smołą). Nuta ta u każdego konesera wywołuje natomiast skojarzenia z Islay i poczucie obcowania z wyjątkowym trunkiem.

Skąd bierze się ten smak? Wiele zależy od jakości produktu wyjściowego – czyli jęczmienia, od jego słodyczy. Wiele od jakości wody i tego, przez jakie tereny (w co bogate) przepływa w drodze do gorzelni. Wpływ na finalny efekt ma też czas fermentacji, kształt alembików i ilość torfu w procesie suszenia słodu, gdy fenole przenikają wraz z dymem do ziaren. Samą torfowość w produkcie końcowym określa się w tzw. ppm (parts per million). Laphroaig słynie z bezkompromisowego torfowo-dymnego charakteru. Słód, wykorzystywany do jej wytwarzania dymiony jest do poziomu co najmniej 35 ppm. Wreszcie smak whisky zależy od tego, w jakich beczkach dojrzewały i „finiszowały” (ang. finish), czyli kończyły starzenie. Najczęściej leżakują w dębie, w którym trzymano wcześniej burbon. Niektóre na okres kilku lat przelewa się do beczek po sherry, porto, maderze lub innych alkoholach. Każdy z tych trunków pozostawia po sobie charakterystyczny aromat i smak, czasem także kolor, które to elementy przechodzą do dojrzewającej w beczce whisky. Widzimy, jakże wiele czynników wpływa na finalny efekt! Plus wiedza, inwencja i serce człowieka...

Jak powstaje whisky w destylarni Laphroaig?

I – Słodowanie jęczmienia

Dawno, dawno temu każda destylarnia słodowała jęczmień u siebie - na własny użytek. Kilkadziesiąt lat temu stwierdzono jednak, że to się już po prostu nie opłaca: destylarnie zaczęły kupować słód w wyspecjalizowanych, wielkich słodowniach. Laphroaig jest jedną z kilku szkockich destylarni whisky, w których prowadzona jest nadal tradycyjna, podłogowa produkcja słodu jęczmiennego.

Co prawda zaspokoić to może tylko około 20% potrzeb (reszta zamawiana jest w wielkiej sąsiedniej słodowni - Port Ellen, oraz na stałym lądzie, w słodowni w hrabstwie Fife w regionie Lowlands.

W Laphroaig ziarna jęczmienia zanurza się najpierw w wodzie na 2-3 dni; w wodzie, która według wielu jest najważniejsza - tutaj pochodzi z Kilbride Reservoir, uprzednio przepływając przez liczne wrzosowiska i torfowiska nabiera wyjątkowych właściwości.

Po odpowiednim nasączeniu woda jest spuszczana, a zielony słód jest transportowany na podłogi słodownicze (malting floors w Laphroaig mogą pomieścić siedem ton ziarna) i rozsypywany na około 6 dni. W ten sposób dajemy ziarnu do zrozumienia, że pora na wiosnę

Temperaturę staramy się utrzymać w granicach 15-16 stopni - otwierając lub zamykając okna pozwalamy naturze płynąć własnym rytmem - no, prawie. Ziarna zaczynają bowiem kiełkować; zawarta w nich skrobia zostaje przetworzona na cukier - powstaje słód, konieczny dla powstania alkoholu.

Aby cukru nie było jednak zbyt wiele, dość często musimy przerzucać ziarno, na przykład za pomocą zwykłej szufli Zapobiega to również splątaniu kiełków i zaparzeniu się mokrego ziarna.

W Laphroaig "namaczanie" i suszenie odbywa się w trzech etapach naprzemiennie – w 3. fazie słód jęczmienny jest tak ekstremalnie wysuszony, że przy kolejnym namoczeniu "pije wodę ile wlezie", co powoduje powstawanie dużej ilości skrobi.

II - Wędzenie na zimno

Gdy jęczmień wykiełkuje do pożądanego poziomu, przenosi się go do pieca, na specjalny stalowy ruszt, w którym są nacięte podłużne otwory. Piece torfowe Laphroaig zostały zbudowane w 1840 roku, co czyni je prawie tak starymi jak sama destylarnia.

Torf, który wyjątkowo pozyskiwany jest tutaj "niemaszynowo", krojony niemal ręcznie, jest  spalany w stosunkowo niskiej temperaturze, prawie „wędzomy na zimno”. Ziarno absorbuje charakterystyczne, wędzone, smoliste i medyczne aromaty - trwa to około 17 godzin.

Następnie jęczmień jest suszony za pomocą gorącego powietrza odzyskanego z destylatora i trafia do pojemników słodowych, aby "odpocząć" przez kolejne 3 tygodnie.

Pagody wieńczące suszarnię słodu nie są tu tylko elementem architektonicznym, swego rodzaju ozdobą budynku - stąd wydobywa się dym z procesu spalania i suszenia słodu.

III - Zacieranie słodu

Słód zostaje oczyszczony m. in. drobnych kamieni i grubo zmielony, ześrutowany, następnie jest zalewany gorącą wodą w kadzi zaciernej - aby rozpuścić zawarte w nim cukry. Odbywa się to zwykle trzykrotnie, temperatura wody jest za każdym razem nieco wyższa, począwszy od 67 stopni. W ostatniej fazie woda, zawierająca już niewielkie ilości cukrów, zostaje użyta jako pierwsza woda zacierania następnej partii ześrutowanego słodu. Po oddzieleniu elementów stałych i płynnych otrzymujemy brzeczkę – słodki, wodny roztwór cukrów, oraz wysłodki jęczmienne, które w osobnym procesie przerabiane są na karmę dla zwierząt. Brzeczka zostaje zebrana w przeznaczonych do tego celu zbiornikach, po czym trafia do kadzi fermentacyjnych.

IV – Fermentacja

Proces przekształcania cukru w ​​alkohol odbywa się w naszych washbackach ze stali nierdzewnej. Drożdże gorzelnicze po dodaniu do brzeczki wytwarzają enzymy, dzięki którym cukry zostają przetworzone na alkohol. Powstaje również sporo dwutlenku węgla i estrów mających później wpływ na profil aromatyczno-smakowy whisky. Fermentacja w Laphroaig trwa minimum 55 godzin, po jej zakończeniu brzeczka ma zawartość alkoholu na poziomie 8,5%, czyli powstaje (niedobre) mocne piwo.

V – Destylacja

Teraz już tylko pozostaje doprowadzić do podniesienia zawartości alkoholu w otrzymanym roztworze. Zasada destylacji jest bardzo prosta: podgrzewamy roztwór alkoholu, który mając niższą temperaturę parowania od wody zaczyna parować jako pierwszy. Wystarczy więc "zgarnąć" opary i je skroplić - otrzymamy roztwór mocniejszy, o wyższej zawartości alkoholu. Proces ten odbywa się w alembikach – miedzianych naczyniach o szerokiej i pojemnej części zasadniczej i zwężającej się ku górze szyjce, zakończonej ramieniem odprowadzającym. Kształt, wielkość, w tym wysokość szyjki, a także stopień zakrzywienia ramienia, mają ogromny wpływ na procesy zachodzące wewnątrz alembiku, a tym samym na jakość otrzymanego destylatu. W Laphroaig jest ich siedem

Destylacja whisky słodowej odbywa się w dwóch etapach. Efektem pierwszej destylacji, w alembikach zwanych wash still, jest roztwór alkoholu o mocy 22%. Roztwór ten trafia do drugiego alembiku, gdzie poddawany jest podobnemu procesowi. Produkt drugiej destylacji dzielony jest na trzy części, zwane frakcjami. Najpierw z alembiku płyną przedgony, pierwsza frakcja zawierająca m.in. alkohol metylowy i szereg innych nieprzyjemnych, szkodliwych związków. Ta frakcja zostaje oddzielona od drugiej, zasadniczej frakcji, zawierającej wszystko to, co chcielibyśmy zobaczyć w whisky – głównie alkohol etylowy, estry i inne związki. Odcięcie pierwsze następuje po 45 minutach. Ale z upływem czasu w trakcie drugiej destylacji zawartość alkoholu spada poniżej 60% i pojawia się tzw. trzecia frakcja, związki znów niepożądane, szkodliwe - pogony. Konieczne jest kolejne cięcie. Cała sztuka destylacji mieści się pomiędzy tymi fazami.

VI – Napełnianie beczek

Otrzymany w wyniku destylacji alkohol przed nalaniem do beczek jest rozcieńczany do poziomu 63,5%. Musi teraz odleżeć przynajmniej trzy lata w dębowych beczkach, by zgodnie z prawem mógł być nazwany whisky.

W Szkocji powszechnie stosuje się beczki wcześniej wykorzystywane do leżakowania innych trunków.

VII – Dojrzewanie

Prawie cała whisky z Laphroaig jest całkowicie lub częściowo dojrzewająca w beczkach po bourbonie, pochodzących z destylarni Maker's Mark w stanie Kentucky. Wykonane są z amerykańskiego białego dębu, który nadaje spirytusowi karmelowej słodyczy, a także wzbogaca w nuty wanilii, lekkich przypraw, a czasami nawet tytoniu i skóry. Pierwsza beczka po prawej na zdjęciu poniżej należy do Jego Wysokości Księcia Walii

Nadal używane są też tutaj beczki po sherry, często do podwójnej lub potrójnej dojrzałej whisky, która spędziła już czas w beczkach po Bourbonie. Wykonane z europejskiego dębu beczki po sherry sprawiają, że whisky jest nieco bardziej sucha i bardziej pikantna w smaku i pełna nut pomarańczy, suszonych czarnych owoców, cynamonu i goździków.

Polecamy Państwa uwadze kolejny wpis dokumentujący kwietniową wizytę w destylarni Laphroaig - poświęcony będzie... degustowaniu

Zapraszamy również na cykliczne spotkania z winem i whisky w Folwarku Stara Winiarnia - z pewnością wykorzystamy nabytą podczas eskapady wiedzę i doświadczenie!

Mówią, że wilka ciągnie do lasu. Dokładnie tak można powiedzieć o uczestnikach kilkudniowego wyjazdu edukacyjnego miłośników whisky na kultową wyspę Islay - jeden z sześciu tradycyjnych szkockich regionów produkcji whisky. Otóż nasz folwarczny Klub Wina, zahartowany w cyklicznych degustacyjnych bojach z whisky, zapragnął doświadczyć wyjątkowego klimatu wyspy i jakże charakterystycznego smaku tamtejszej "wody życia" - u źródeł.

Na - nomen omen - dobry początek wspomnijmy o klimacie: zostaliśmy chłodno przywitani przez przenikliwy wiatr, deszcz padający praktycznie poziomo, czy też krupę śnieżną... Mamy co prawda początek kwietnia, ale ponoć o każdej porze roku wyspa Islay potrafi pokazać swój zadziorny "charakterek".

Obecnie na Islay działa 9 destylarnii: Ardbeg, Ardnahoe (najmłodsza - start w 2018 roku), Bowmore (z kolei najstarsza w całej Szkocji - oficjalnie działa od 1779 roku ), Bruichladdich, Bunnahabhain, Caol Ila, Kilchoman, Lagavulin i Laphroaig. Ta ostatnia stała się pierwszym celem naszej wyprawy.

Smagani wiatrem i deszczem odważnie wkroczyliśmy na The Three Distilleries Pathway - ścieżkę "whisky-znawczą" biegnącą z Port Ellen, obejmującą na swym szlaku destylarnie Laphroaig, Lagavulin i Ardbeg.

Ścieżka ma długość 5,5 km i jest w pełni dostępna wg przewodników dla spacerowiczów, rowerzystów, wózków spacerowych i wózków inwalidzkich

O destylarni Laphroaig, jej historii i teraźniejszości, pisaliśmy już niejednokrotnie, whisky z charakterem gościła też na niejednej degustacji. Ale co innego opisywać, a co innego doświadczyć Podkreślamy typowo edukacyjny charakter wyjazdu - udaliśmy się dosłownie "do źródeł", a zdobytą wiedzę będziemy starali się wykorzystać podczas cyklicznych degustacji whisky w Folwarku.

Naszym zamiarem było dogłębne, organoleptyczne zbadanie destylarni, więc oprócz Visitor Centre "musieliśmy" zwiedzić każdy jej kąt, poznać cały proces produkcji whisky oraz oczywiście degustować, degustować, degustować. Przez ponad pięć godzin korzystaliśmy z gościny, co postaramy się uwidocznić w kolejnych wpisach

Laphroaig to jedyna whisky posiadająca Royal Warrant wydaną przez Księcia Walii (Laphroaig 15-letni jest podobno jego ulubioną szkocką whisky), przyznaną osobiście podczas wizyty w destylarni w 1994 roku.

Również w 1994 roku powstał klub Friends of Laphroaig. Jednym z przywilejów klubowiczów jest możliwość odnalezienia przynależnej im stopy kwadratowej (0.093 m2) torfowiska, na jaką wraz ze wstąpieniem do klubu otrzymuje się dożywotnią dzierżawę. Podmokła torfowa łąka, znajdująca się tuż obok drogi wiodącej z Port Ellen do Laphroaig i dalej do Ardbeg, usiana jest miniaturowymi kolorowymi flagami, wetkniętymi tam przez dumnych dzierżawców z całego świata. Innym powodem, by od czasu do czasu wpaść do Laphroaig z wizytą, jest oferowana tylko i wyłącznie członkom tego klubu możliwość zakupu specjalnych edycji whisky.

Love it or hate it, the distillery is a must visit - od 1815 roku z Laphroaig, albo z „la’froig” - 'pięknej kotliny nad szeroką zatoką', płynie strumieniem whisky, którą można pokochać, lub znienawidzić. Żadnych kompromisów.

W 2015 roku, z okazji 200-lecia istnienia, Laphroaig uruchomił kampanię zachęcającą fanów do dzielenia się własnymi odczuciami... na piśmie. Powstały recenzje a nawet ody do tutejszej whisky. Niektóre z bardziej kolorowych i zapadających w pamięć zostały wydrukowane na ceramicznych płytkach, które wyściełają niemały fragment ściany centrum dla zwiedzających.

„Jak całowanie mojej babci, która paliła 40 dziennie, ale z całą satysfakcją i radością ze zdobycia himalajskiego szczytu.”

Doug Dean, przyjaciel Laphroaiga od 1998 r

Polecamy Państwa uwadze kolejne odcinki dokumentujące kwietniową wyprawę w poszukiwaniu źródeł "wody życia" na wyspie Islay.

Zapraszamy również na cykliczne spotkania z winem i whisky w Folwarku Stara Winiarnia - z pewnością wykorzystamy nabytą podczas eskapady wiedzę i doświadczenie!

Laphroaig 10 - Islay Single Malt Scotch Whisky

Odkryj charakterystyczny smak szkockiej whisky Laphroaig. Leżakowana przez dziesięć lat i destylowana zgodnie z tradycjami przez kolejnych pasjonatów i wykwalifikowanych mistrzów gorzelnictwa, jest prawdziwie klasyczną szkocką whisky single malt, powstałą ze słodu jęczmiennego, który jest najpierw traktowany dymem na zimno, a następnie suszony nad palącym się torfem.

Dym z unikalnego (według destylarni i wielu innych guru) torfu Islay nadaje Laphroaigowi szczególnie bogaty smak - whisky słynie z wyrazistego, dymnego smaku, z nutą wodorostów i z wyczuwalną słodyczą. Mocna, z długim finiszem, ucieleśnia charakter whisky Laphroaig a jednocześnie może być doskonałym wprowadzeniem do whisky torfowej. Ten mocny single malt ma zaskakującą słodycz, która prowadzi do długiego, rozgrzewającego finiszu. Każdy łyk przynosi skomplikowane nuty dymu, wodorostów, torfu i odrobiny soli – jak orzeźwiający jesienny dzień na surowym wybrzeżu Szkocji. Zachęcające? Proszę zerknąć poniżej, w nocie testowej "smak" Zachęcamy do odwiedzin Folwarku i degustacji!

Ostatnio pisaliśmy o whisky Islay Mist, łagodnej, mogącej pomóc rozpocząć przygodę z whisky właściwie każdemu Laphroaig 10 YO może być krokiem kolejnym. W jego powstaniu "maczał palce" legendarny Ian Hunter, którego destylarnia uhonorowała ostatnio dedykowaną serią whisky. Laphroaig 10 zdobył wiele nagród, w tym złoty medal na World Spirits Competition w San Francisco w 2019 roku. Został również nazwany w "Biblii whisky" Jima Murraya jako najlepsza szkocka single malt 10 Years & Under 2019 roku. Sprzedaje się na poziomie 3,2 mln butelek rocznie, czyli rewelacyjnie. Pokochaj ją, albo znienawidź, ale nie przejdź obojętnie, nie odmawiaj jej uczuć

Aromat: dymno-torfowy, morskie wodorosty, powietrze przesycone jodem, wypalona trawa, jabłka, winogrona, wanilia, ślady pieprzu, dębu i wędzonej ryby.
Smak: fala torfowego dymu, sałatka z morskich wodorostów, ślady smoły i jodyny, płatki śniadaniowe, wanilia, toffi, pieczone jabłka, popiół cygara i dąb.
Finisz: dość długi, dymno-torfowy z dość nieśmiałymi nutami wanilii i karmelu.

Folwark Stara Winiarnia zaprasza na cykliczne spotkania degustacyjne z whisky; imprezariusz dostępny jest na stronie folwarkstarawiniarnia.pl/aktualne-imprezy.

Ciekawostka: jeśli pokochacie Laphroaig, możecie wstąpić do założonego w 1994 roku Friends of Laphroaig Club, którego członkowie stają się posiadaczami dożywotniej dzierżawy stopy kwadratowej (0.093 m2) ziemi na wyspie Islay. Roczna dywidenda to mała porcja whisky Laphroaig, którą odebrać można podczas wizyty w gorzelni